SANATSAL İFADE ARACI OLARAK İNKJET TEKNOLOJİSİ INK-JET TECHNOLOGY AS AN EXPRESSION TOOL OF ART

March 21, 2015

 

*Marmara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Seramik Bölümü, İstanbul / TÜRKİYE

** 8.ESKİŞEHİR PİŞMİŞ TOPRAK SEMPOZYUMUNDA SÖZLÜ BİLDİRİ OLARAK SUNULMUŞTUR.

 

 

ÖZET

 

Geçmişten bugüne seramik karo sanayisinde üretim teknolojileri ilerledikçe ürünler ve bunların tasarımları da değişim göstermiştir. Ilk zamanlarında fırça ile dekorlanan karolar daha sonra sırasıyla düz elekler, tambur elekler, rotocolor ve bugün inkjet baskı teknolojisinin sunduğu olanaklar dahilinde daha geniş sınırlar içinde uygulanmaya başlanmıştır. Seramik fuarlarında da izlenmektedir ki inkjet teknolojisinin sunduğu olanaklar ile karolar artık görünümleri itibariyle ahşap parke, mermer veya doğal taşların çok iyi birer uyarlaması olarak yaşam alanlarımızda yerlerini almışlardır. Bu teknoloji dakikada 57 metretül karoyu 360 dpi çözünürlükte üretme imkanı sağlamaktadır. Bunun yanında üretim kolaylıkları açısından da seramik karo sanayisinde büyük bir devrim kabul edilmektedir.

 

Seramik karo sanayisinde kullanılan üretim teknolojileri yahut ürünler zaman zaman sanatçıların kendini ifade aracı olarak kullandıkları bir alan olmuştur. Bu makale ile günümüz inkjet teknolojisinin sanatsal ifade aracı olarak kullanım olanakları araştırılmış ve uygulama sırasında yaşanan deneyimler aktarılmıştır. Aynı zamanda bu teknolojinin sanata ve doğaya katkıları olumlu ya da olumsuz olarak değerlendirilerek paylaşılmıştır.

 

Anahtar Kelimeler: Seramik, İnkjet, Karo

 

 

 

ABSTRACT

 

From past to nowadays due to the developments of production technologies at ceramic tile industry, products and design of them have changed. At beginning the decoration of tiles brush application has started and continued in a wider range by the potentials of screen printing, rotary screens, rotocolor and today ink-jet printing technologies, respectively. As seen from the ceramic fairs by the utilities of ink-jet printing technololgy, now tiles take part in our living spaces with their appereances as a very good imitations of wood, marble and natural stones. This technology provides production of tile at 57 m2/ min. and 360 dpi resolutions. Also due to the many conveniences it is accepted as a revolution in the ceramic tile industry.

 

The products or production technologies in the ceramic tile industry is occasionally used as a tool for expressing themselves of artists. In this paper, usage of ink-jet machines as an alternative expression tool for artistic production is discussed and the experiences at application is described. At the same time the positive and negative contributions of this technology for nature and art were explained.

 

Keywords: Ceramic, Tile, Ink-Jet

 

 

1.KARONUN TANIMI VE KISA TARİHÇESİ

 

Karo ‘döşeme ya da duvar kaplaması oluşturmak üzere yan yana dizilerek kullanılan ve çeşitli biçimlerde üretilen genellikle seramik küçük levha’ (Büyük Larousse, s:6448) olarak tanımlanır. Fransızca ‘careau’ sözcüğünden türetilmiştir. Günümüzde yaşadığımız tüm mekanlarda, alışveriş merkezlerinden bahçelerimize kadar, her alanda görebileceğimiz kullanışlı bir kaplama malzemesi olan karo, estetik ve aynı zamanda dayanıklıdır.

 

Bir yapı malzemesi olarak seramiğin insan hayatına girmesi de oldukça eski bir geçmişe sahiptir. ‘Uygarlık evresinin ilk çağlarından başlayarak taş ve ahşabın zor elde edildiği Mezopotamya, Sind ve Harzem gibi bölgelerde yapıların gerek taşıyıcı duvar, gerekse örtü sistemlerinde kullanılabilecek bir malzeme olmaları nedeniyle önce kerpiç, sonrasında da tuğlanın ilk çağlardan başlamak üzere yaygın bir kullanım alanı olduğu görülür.’ (Tutal O., Gökaltun E., s:7) Tuğla, bir süre sonra insanların estetik beğenilerine göre renkli tuğlaya dönerek yapılarda taşıyıcı ana malzeme olmanın yanısıra hem dayanıklı hem estetik bir kaplama malzemesi olarak yerini almıştır. 'Sırlı tuğlanın ortaya çıkışı çini sanatının başlangıcı olarak kabul edilir.' (Görsel Büyük Genel Kültür Ansiklopedisi, S:2438) Renkli tuğla kullanımının en güzel örneklerinden biri İştar kapısı’dır. ‘2. Nebukadnezar Dönemine ait (M.Ö.605-562) yazlık sarayın ön kısmında bulunan İştar Kapısı’nı süsleyen boğa, aslan ve ejderha rölyefli, sırlı tuğla bezemelerde ünlüdür.’ (Çil S., s: 115) Anadolu'da sırlı tuğla geleneği ise Selçuklular dönemiyle başlamıştır. ‘Selçuklular henüz Anadolu’ya yerleşmeden önce, İran’da mimaride sırlı tuğla geleneğini başlatmış, özellikle türbelerde turkuaz sırlı tuğlalara yer vermişlerdir. Tek renkli sırlı levhaların kesilmesiyle ya da desene göre hazırlanmış parçaların sırlanmasıyla oluşturulan çini-mozaik tekniği de Anadolu’da yaygın olarak kullanılmıştır.’ (Seramik Tanıtım Komitesi, s. 56) Osmanlı dönemine geçtiğimizde ise kaplama malzemesi olarak çiniyi görebiliriz. ‘Gerçekte bir keramik türü olmasına karşılık daha çok mimarlık için üretilen ve duvarların kaplanmasında kullanılan çiniye, bu ad Çin’den dünyaya yayıldığı için verilmiştir.’ (Görsel Büyük Genel Kültür Ansiklopedisi, s:2438) İznik ve Kütahya çinileri ile dönemin en güzel örneklerini Topkapı sarayı duvarlarında izleyebiliriz. '16. ve 17. yy.’da Osmanlılarda seramik sanatı doruk noktasına ulaştı. Mimarlıkta geniş bir kullanım alanı bulan bu dönem seramikleri teknik ve estetik olgunlukları bakımından dikkat çekicidir.’ (Görsel Büyük Genel Kültür Ansiklopedisi, S:7873)

 

 

Sırlı tuğla ile başlayıp mozaikler ve çini ile günümüze gelen seramik kaplama malzemeleri için bugün yeni bir tanımlama yapmak gerekir. 'Seramik kaplama malzemeleri kil, kaolen, feldspat, mermer, kuvars gibi inorganik hammaddelerin belirli oranlarda hazırlanıp öğütülmesi ve plaka halinde şekillendirildikten sonra sırlı veya sırsız desenli veya desensiz olarak bir veya birden fazla

pişirilerek sertleştirilmesi suretiyle elde edilen yer ve duvar kaplamasında kullanılan seramik malzemelerdir. (Bayer, Z., s:1)

 

 

2.TÜRKİYE’DE SERAMİK KARO ÜRETİMİNİN TARİHİ

 

Günümüzde, sanayinin hatrı sayılır bir bölümünü oluşturan ‘Türk karoları ilk olarak 1945 yılında devlet tarafından kurulan firmalar ile daha sonraları 1955 yılında özel firmalar ile tekrar önem kazanmaya başlamıştır.’ (Sazcı H., s:131) ‘Muhtemel talepleri karşılamak ve yeni teknolojileri Türkiye’ye getirmek amacıyla yeni bir atılım olarak 1955 yılında devlet tarafından Bozüyük Seramik Fabrikaları kuruldu.’ ( Sazcı H., s:133) İlk özel seramik karo fabrikası ise Çanakkale’nin Çan ilçesinde kurulmuş olan Çanakkale Seramik Fabrikaları’dır. ‘1957 yılında Çanakkale Seramik Fabrikaları A.Ş. ile temelleri atılan Kale Grubu, Türkiye'de seramik sektörünün kuruluşuna öncülük etmiş, bu alandaki yatırımları ile bir dünya devi haline gelmiştir.' (www.kale.com.tr)

 

Üretime başladığı ilk yıllarında düz beyaz bir kaplama olarak hayatımıza giren seramik karo, yıllar ve gelişen teknoloji ile birlikte sırasıyla ipek elekler, tanbur baskı, rototif baskı ve günümüzde ise inkjet teknolojisi ile çok çeşitli dekorlama ve baskı yöntemleriyle üretilebilmektedir. Bu yöntemler tek tek yahut bir arada kullanılabilir. Böylece karolar dayanıklı ve hijyenik olmanın yanında estetik görünümleri sebebiyle de tercih sebebi olmaktadırlar.

 

 

3.İNKJET BASKI TEKNOLOJİSİ NEDİR?

 

 

Çalışma prensibi açısından inkjet makineleri mürekkep püskürtmeli bir yazıcı gibi çalışır. ‘Farklı renkteki mürekkeplerin baskı kafasından püskürtülmesi ve oluşan damlacıkların istenen çözünürlükteki deseni oluşturmasına dayalı bir sistemdir. Sistem bileşenleri arasında desen, baskı makinesi,renk verici bileşenler ve dekor uygulanan altlık yer almaktadır.’ (Güngör Leyla, 8.seramik kongresi (2012) bildirisi) Doğru ısıda, doğru vizkoziteye sahip iyi pigmentlerden yapılmış mürekkep rezervuardan geçer ve buradan da bilgisayar ortamında belirlenmiş renk miktarlarını ve grafiğini karo yüzeyine aktarır. Bu aktarım sırasında yazıcı kafalarında farklı pikolitrelerde mürekkep atılabilir. Mürekkep tane boyutlarının belirlendiği bu baskı sistemleri ‘Gray Scale’ ve ‘Binary’ olarak ayrılır. Desene ve işletme çalışma şartlarına bağlı olarak seçilen bu yöntemlerden biri ile desen uygulanır. Gray Scale modunda farklı tane boyutundaki mürekkepler deseni oluştururken Binary modunda tek tane boyutu mürekkep kullanılır. Dolayısıyla desenin hassas olduğu şartlarda genellikle Gray Scale moddaki bir mürekkep atışı tercih edilir. Makinelere göre farklılık göstermekle birlikte genellikle 3 ya da 5 ayrı tane boyutuna sahip konfigürasyonlar kullanılarak Gray Scale mod kendi içinde çeşitlenir.

 

 

 

İnkjet dijital baskı makineleri ilk kez 2000 yılında İspanya Cevisama fuarında sergilenmiştir. O zamandan bu zamana dek oldukça hızlı bir gelişim göstermiş olan bu teknoloji bugün üretim verimliliği açısından fabrikaların hemen hepsinin tercih ettiği bir yöntem olmuştur. Günümüzde dijital makinelerin mürekkepleri, yazıcı kafaları, elektronik aksamları gibi yan sanayisi de oldukça gelişmiştir. Bugün artık karo üzerine altın platin gibi dekor malzemeleri ve reaktif malzeme uygulanabilmekte ve hatta astar ve sır uygulamalarından bahsedilmektedir.

Baskıdan önce imajlar bilgisayar ortamında Photoshop programında CMYK ve istenirse bir ya da birçok kanal eklenerek oluşturukan multichannel modunda hazırlanır. Dijital makineye göre değişmekle birlikte tiff, rip ya da psb formatlarında inkjet makineye yüklenir. Markalarına göre değişen ara yüz programlarıyla baskıya uygun hale gelen imajlardaki mürekkep miktarları makineden seramik karoya aktarılır. Sır üzerine ya da sır altına uygulama yapılabilir. Fırın çıkışında gerekirse renk revizyonları makine üzerinden yahut ayrı bir bilgisayar üzerinden düzeltilebilir.

 

 

Seramik sanayinde hat verimliliğini maksimum seviyeye çıkaran bu yeni teknoloji birçok avantaj sağlamıştır. Bunlardan en önemlisi imajların mutlak kararlılığıdır. Sır, ısı yahut masse değişimi olmadığı sürece renk ton oynaması en az seviyede görülmektedir. Daha önce kullanılan roto yahut tamburlu elekler ile kullanılan pasta, pigment ve sır miktarları da bu yeni teknoloji ile azalmıştır. İşletmeler açısından en önemli avantajı daha düşük maliyetli test olanakları sağlamış olmasıdır. Her deneme için yeni pasta ve sır hazırlamak ve hatta bantı deneme süresince üretimden kesmek yerine bilgisayar ortamında renk müdahalesi yapılmış yeni imaj ya da imajlar makineye yüklenip, üretimi kesmeden deneme alınabilmektedir. Bu sayede ürün geçişleri daha hızlı ve kolay olmaktadır. Mükemmele yakın doğal görüntülerin yakalanması ise dekoratif alanda bu üretim teknolojisinin sağladığı bir yeniliktir. Bu yeni teknoloji ile artık taş, mermer ve ahşap gibi doğal dokular taklit edilebilmekte ve yüksek keskinlikte görüntüler alınabilmektedir. Bu sayede örneğin nadir bulunan bir mermerin yerine mermer görünümlü seramik karo çok daha uygun fiyata alınabilmektedir. Seramik olmasının sağladığı avantaj ile de mermerlere yapılması gereken bakımların karolarda gerekmemesi ve aşınma dayanımının mermerden yüksek olması tercih nedenleri arasında sayılabilir. Bugün insan trafiğinin fazla olduğu alanlarda tercih edilen ahşap yerine, artık ahşap görünümlü seramik karo tercih edilmektedir. Bu gibi örneklerin de gösterdiği gibi maliyet, tasarım ve bakım gibi nedenlerle seramik karonun avantajları nihai alıcıyı seramiğe yönlendirmektedir.

 

 

 

İnkjet makinelerin işletmeler için sağladığı bir diğer kolaylık da rölyefli yüzeylere baskı yapabilme becerisini sağlamış olmasıdır. Elek baskı ve ya roto baskı ile neredeyse imkansız olan bu özellik inkjet makinelerde rahatlıkla uygulanabilmektedir.

Kısaca bu yeni teknoloji sayesinde fikirden ürüne giden yol oldukça kısalmıştır. Zamandan ve emekten sağlanan tasarruf en büyük avantajı olarak hızlı ve yeni tasarımların çıkmasını sağlamaktadır. Bu sayede arz-talep ilişkisindeki müşteri memnuniyeti yükselmiş nihai alıcı, artık çok çeşitlilik içinden ürününü seçebilmektedir.

 

4.SERAMİK SANATINDA ALTERNATİF BİR İFADE ARACI OLARAK

INKJET TEKNOLOJİSİ KULLANMA DENEMELERİ

 

Inkjet teknolojisi seri üretimde sağladığı kolaylıklar ve maliyeti nedeniyle sanayide kullanılan bir sistemdir. Seri üretime uygun olması sebebiyle sanat alanında kullanımına rastlanmamıştır. Inkjet teknolojisini sanatsal çalışmalarda yaparken once bilgisayar ortamında imajların oluşturulması sonra inkjet makinelerinde bunların karo yüzeyine basılması gerekmektedir.

Örnek olarak yapılan çalışmalarda öncelikle fotoğraf, çizim gibi malzemeler toplanmış daha sonra bunlar photoshop programıyla düzenlenerek engop, sır gramajları ve yoğunlukları işletme standartları bozulmadan kullanılarak karolara aktarılmıştır.

Öncelikle preslerde sırlı granit massesiyle 420kg/cm2 basıçla şekil verilen karolar nemini atmasını sağlayan dikey kurutucularda yaklaşık 130-150 derecede 45-55 dk bekletilmektedir. Daha sonra bantlarda ilerlemeye başlayan karolar önce 8-10 gr su atılarak yüzeyi biraz nemlendirilir ve sırasıyla engop, sır ve varsa üst sırdan geçer. Genel bir aralık vermek gerekirse 1180-1200 arası sıcaklıklarda 46-49 dakika pişirme süresinde doğalgazlı kontinyu fırınlarda tek pişirim yapılır.

Çalışmalarda karo özellikle seçilmiştir. Kimliğime dair veriler içeren bu çalışmalar bir evin kimliğini belirleyen aksesuarlarından en önemlisi olan seramik karo üzerine yapılmıştır ki bu bağlamda şahsi kimliğim ve karonun kimlik belirtme eşleşmesi kullanılmıştır. Yüzeyler zaman zaman düz zaman zaman rölyefli karolar da tercih edilmiştir.

 

4.1. HİÇBİRŞEYİM OLANA KADAR HERŞEYİM OLUR MUSUN?

 

Bu çalışmamda fikirlerim dâhilinde ve boşanmış bir kadın deneyiminin verdiği taraflılık duygusuyla evlilik hakkındaki fikrimi kendi evlilik fotoğrafımla imledim. Boşanma sonrasında aradaki bağın ‘hiçbir şey’e dönüşmesi ve o ana dek ‘her şey’immiş sandığım adamla aramızdaki kopukluğu Rumi’nin evlilik duasıyla düştüğü çelişkiyle destekleyerek gösterdim. Dua şöyledir: ‘ İkiniz de birbirinize o kadar layıksınız ki, sizi sizden başkası için düşünemem. Siz öyle bir bütün olun ki; gül ile gül kokusu, süt ile şeker gibi olun. Birbirinize anlam ve değer katın. O kadar iç içe ve uyumlu olsun ki bu evlilik sizi birbiriniz olmadan düşünemesin hiç kimse.’

Bu çalışmada teknik olarak preslenmiş ham karo üzerine engop atıldıktan sonra daha önce bilgisayar ortamında hazırlanmış dijital görüntü inkjet teknolojisi ile aktarılmıştır. 1400 yoğunlukta 45 gr engop disk kullanılarak yüzeye atılmıştır. Sonrasında 1600 yoğunlukta 45 gr olarak mat sır yine disk ile uyguanmıştır. Dijital baskısı inkjet makine ile yapıldıktan sonra düşük yoğunluk ve gramajda (1250/15 yoğunluk/gr) atılan üst sır ile mürekkeplerin korunması sağlanmıştır. 1180-1190 derece aralığında yaklaşık 45-49 dakika arası doğalgazlı kontinyu fırında pişilmiştir. 40x60 cm ebatındaki 4 adet karonun düzenlenmesinden oluşan çalışma sanayi nesnesinin çoklu sayıda üretim yapabilirliğini de kullanmak amacıyla birden fazla sayıda kullanılmıştır.

 

 

4.2. BABAM VE KIZIM: YOLCULUK

 

‘Yola koyulan ve aslını bilendir yolcu. Yoldaki uğraklarda eğleşmeyen, kolayca geçendir. Dumansız ateş gibidir, benliği yakandır.’ Bu çalışmada Şebüstri’nin bu dizelerinde de belirttiği gibi yolculuk bütün hayatımızı kaplayan bir kavram olarak ele alınmıştır. Babamın ve kızımın el ele yürürken arkalarından çektiğim bu fotoğrafları insanların genlerinin nesilden nesile, babadan/anneden, oğula/kıza ve oradan da toruna yaptığı genel yolculuğu, dolayısıyla sonsuz ölümsüzlüğü simgelemektedir. Geleneksel bir motifin tam ortasında hüzünlü bir kayboluşla, aslında zamanda kaybolmamakta olduklarını göstermeyi amaçlamıştır.

 

60x60 karoya çalışılmış bu baskıda 1400 yoğunlukta 45 gr miktarında vela ile uygulanan engobun ardından yine vela ile 1780 yoğunlukta 45 gr parlak sır kullanılmış, üzerine inkjet baskı yapıldıktan sonra 1300 yoğunlukta 110 gr üst sır atılmıştır. 1185-1200 derece arası 47-49 dk doğalgazlı kontinyu fırında pişmesinin ardında makinelerde üzerindeki bir miktar sır alınarak parlatma işlemi görmüştür.

 

 

 

4.3. ‘BABA BENİ DUYUYOR MUSUN?’

 

Yeni çağda iletişim araçları ve yolları oldukça gelişmiş durumda olsa da, insanlar arası iletişim ters orantılı olarak zayıflamış durumdadır. Birbirimizin hayatını uzaktan uzağa takip ederken, akıllı telefonlarımızla her anımızı iletişim ağımızdaki herkesle paylaşırken aslında kendimizi anlatma çabamızı ortaya koyuyoruz. Muhatabımıza kendimizi anlatma çabamız esnasında karşımızdaki insanda aynı çabada olduğu için aslında bireylerin karşılıklı olarak birbirlerini anlamadıklarını düşünüyorum. Bu fikrimi iletişimin aslında en güçlü olması gerektiği noktadan yani aile içinden örneklendirmek istedim. Babamın bağırırken çektiğim fotoğrafını sesi simgelemek için ok işaretleriyle destekledim. Ağzından çıkan oklar tam ters yönde kendisine geri dönmektedir.

 

 

Bu çalışmada 30x60 ebatında 6 adet karo kullanılmıştır. İmgenin daha güçlü görünmesi adına çoğaltım yapılmıştır. Engop, mat sır ve dijital baskı kullanılarak standart sırlı granit pişirim şartlarında nihai haline ulaşan karo sanatsal anlatımda bir kez daha ifade aracı olarak kullanılmaya çalışılmıştır.

 

 

4.SONUÇ

 

Yaşadığımız bu yüzyılda teknolojinin ilerlemesiyle birlikte, değişen üretim tekniklerinden sanat alanları ve sanatçılarda etkilenmektedir. Yeni üretim teknikleri ve yöntemleri içerisinde sanatçılar da kendi ifade biçimlerini oluşturmaktadır. Küreselleşen dünya düzeni içinde, sanat da farklı disiplinleri içinde barındırarak alışık olmadığımız üretim yöntemleri ve düzenlemeler ile karşımıza çıkar.

Yapılan bu çalışmalarda günümüzde seramik sektöründe revaçta olan inkjet teknolojisi ve bu teknolojinin sanatsal üretim aracı olarak kullanım olanakları araştırılmıştır. İnkjet standart bir baskı yöntemi olmasından öte sanatçının kendisini ifadesi için bir yöntem olarak kullanılabilirliğini görmek için denemeler yapılmıştır. Seramik sektöründe kullanılan bu yüksek teknolojinin, bir sanatçının kendini ifade etmesine de olanak tanıdığı görülmüştür. Sanatçının anlatmak istediği mesaj bilgisayar ortamında görselleri ile birlikte yeniden hazırlanır. Sonrasında standart işletme şartlarını kullanarak hazır seramik karoların üzerine uygulamalar yapılır. Amaç, sanatsal ifade olanaklarını farklı yöntemlerle zenginleştirmektir. İsterse sanatçı karoları bir yüzey olarak farklı konseptte düzenleyebilir. Bu bağlamda İnkjet teknolojisinin sanatsal anlamda kullanılabilirliği denenmiş ve görsellerle anlatılmıştır.

 

 

KAYNAKÇA

 

 

Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedi, Interpress Basın ve Yayın, İstanbul Görsel Büyük Genel Kültür Ansiklopedisi, Yazır Matbaacılık, 1999

 

Öztürk Bayer, Z., Porselen Karoların Üretim Koşullarının ve Teknik Özelliklerinin Geliştirilmesi, Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir, 2012.

 

Sazcı, H., Türkiye Cumhuriyetinde Seramik Karo ve Endüstrisinin Gelişimi, Anadolu Sanat, Mart 2001, Eskişehir.

 

Tutal O., Gökaltun E., Türk Mimarisinde Tuğla, 2. Uluslarası Pişmiş Toprak Sempozyumu,

 

Çil S., Tuğlanın Mimaride Kullanımı, 2. Uluslarası Pişmiş Toprak Sempozyumu, 2002.

 

Seramik Tanıtım Komitesi, Turkiye’de Seramik: Toprakla Atesin Oykusu, Grup 7 İletişim Hizmetleri, İstanbul 2003, http://www.actaturcica.com/sayi7/IV_02.pdf

 

Güngör Leyla, 8.Seramik Kongresi, Afyon, 2012. Bildirisinin Sözlü Sunumundan Alınmıştır.

 

http://www.kale.com.tr/tr/kurumsal/hakkimizda

 

http://yurtbay.com.tr/tr/urunler/

Please reload

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now